چرا باید در حوزه زنان فعالیت کنیم؟
بیش از یک قرن است که مسائل زنان به عنوان چالشی که نیازمند گفتگو است به طور جدی در جهان مطرح شده است. اگرچه اکثر افراد حتی در ایران فکر میکنند که فمینیسم شروع کننده و تنها داعیهدار این مسئله است، باید بگوییم که سخت در اشتباه هستند!
بررسیهای تاریخی حاکی از آن است که به جز دوره محدودی از قدمت بشر که مادرسالاری در زندگیها جریان داشته، پس از یکجانشینی انسانها، به دلیل قدرت بدنی بیشتر مرد و پیش افتادن او در تامین نیازهای زندگی و در نهایت رواج پدرسالاری، زنها اغلب مورد ظلم قرار گرفته تا جایی که در برخی ملل و برهههای تاریخی از بدیهیات زندگی انسانی محروم میشدند. دینهای الهی هر یک به نوبه خود سعی در آموزش روش صحیح زندگی کردند و در راس آن دین اسلام درست در بدترین شرایط به خصوص برای زنان ظهور میکند. آیههای قرآنی و در کنار آن سنت پیامبر صلی الله امیدبخش زنان برای بازیابی احترام و جایگاه حقیقی خود در آفرینش بود؛ اگرچه متاسفانه در طول زمان و در حکومتهای خلفای غیر معصوم به تدریج دچار تحریف شده و سنتها و فرهنگهای اشتباهی در کنار آن شکل گرفت. اما در آن سوی جهان و در غرب کره زمین نیز وضعیت به نفع زنان پیش نرفته و ظلمهای متعدد و محدودیتهای بیشماری علیه آنها در ابعاد مختلف زندگی وارد میشود و این مسیر با فراز و فرودهای بسیاری تاکنون ادامه دارد.
حوزه زنان و دنیای امروز غرب
اهمیت جریان فمینیسم از آنجا شروع میشود که در آغاز اگرچه با شعار حمایت از زنان و برطرف کردن محدودیتهای غیر عقلانی و تبعیض آمیزی نظیر نداشتن حق رای، حق تحصیل، حق تصرف در اموال و… به تبلیغ در اروپا، آمریکا و به تدریج در کل جهان پرداخت اما از تحریف و افراطیگری در امان نمانده و پس از چندی خود دست به نابودی زنان و هویت آنها زده تا جایی که میتوان فمینیسم را یک دشمن حقیقی هویت و شخصیت زن دانست!
حوزه زنان در ایران امروز
واکاوی جایگاه زنان در ایران نیازمند فرصت مفصلی است که از حوصله این یادداشت خارج است ولی در حد بضاعت این یادداشت میتوان گفت که ایران نیز مانند سایر نقاط جهان پستی و بلندیهای بسیاری را برای زنان به ارمغان آورده است اما امروز پس از بیش از ۴۰ سال از انقلاب اسلامی در تلاش است تا گفتمان اصیل اسلامی را برای زنان تعریف و اجرا نماید. گرچه به دلیل فرهنگ و سنتهای گاهاً به اشتباه شکل گرفته در این سالها از سویی و نفوذ فرهنگ غربی از سوی دیگر هنوز تا به سرانجام رسیدن خود فاصله دارد.
حوزه زنان واجبتر از نان شب
با توضیحات ذکر شده و افزودن این نکته به ظاهر کلیشهای اما مهم که زنان نیمی از جامعه و تربیت کننده نیم دیگر هستند، اهمیتِ پیدا کردن هویت حقیقی آنها، قرارگیری در مسیر صحیح مبنی بر هدف خلقت، رهایی از ظلم و خشونتهای احتمالی و در یک کلمه فهم زنان و کمک برای بهبود شرایط آنها بر کسی پوشیده نیست.
برای حوزه زنان از کجا شروع کنیم؟
طبق یک باور عمومی همه زنان درک کلی از شرایط و مشکلات این حوزه دارند اما این فهم ابتدایی از مسائل به دلیل محدود بودن فرصت تجربه هر شخص (هر زن) کافی نیست. از طرفی توجه به دو نکته ضروری است:
۱. با گسترش جوامع انسانی و ساختارمند شدن حکومتها ما نیازمند علم فراگیر و تخصصی هستیم تا با اتکا به آن بتوانیم دید درستی از ابعاد مختلف مسائل پیدا کنیم و برای حل مشکلات موجود به راهکار برسیم.
۲. حوزه زنان مخصوص زنان نیست! مردان نیز با توجه به ساختارمند شدن این حوزه در سالهای اخیر و خارج شدن از انحصار تجربه و از طرفی قرار داشتن در خانواده به عنوان پدر، همسر، فرزند و… و تعامل مستقیم با زنان، نیازمند آگاهی پیدا کردن، کسب نقش حمایتی و حتی نقش آفرینی در ارائه راهکار هستند.
مطالعه پیش شرط تخصص
حوزه زنان را میتوان به بخشهای مختلفی تقسیم کرد و زیر مجموعههای بسیاری برای آن تعریف کرد که فعالیت تخصصی در هر کدام نیازمند مطالعه عمیق و تحقیق پیرامون مسائل مخصوص آن است اما اگر دغدغه شروع و قدم گذاشتن در این مسیر را دارید پیشنهاد ما مطالعه کتب زیر به عنوان اولین گام است.
زن و بازیابی هویت حقیقی
این کتاب مجموعه سخنرانیهای رهبر معظم انقلاب در رابطه با حوزه زنان و خانواده است که در چهار بخش کلیات، بعد فردی، بعد خانوادگی و بعد اجتماعی زنان سخنرانیهای ایشان را دستهبندی کرده است. با مطالعه این کتاب میتوانید به شاکله کلی و اصلی تفکر انقلاب اسلامی در این حوزه دست پیدا کنید. البته توجه به دو نکته خالی از لطف نیست:
۱. این کتاب را حتماً به طور کامل مطالعه کنید! به دلیل بخشبندی موضوعی صحبتها ممکن است مطالعهی صرفاً بخشی از آن شما را دچار خطا و چالش کند.
۲. پیشنهاد میشود برای مطالعه عمقی و به روزتر در این خصوص به سایت khamenei.ir نیز مراجعه کنید تا علاوه بر صحبتهای مطرح شده در کتاب بتوانید به جدیدترین صحبتها هم دست پیدا کنید و حتی بهتر این است که برخی از سخنرانیها که مرتبط با حوزه زنان است را به طور کامل مطالعه کنید؛ چرا که خواندن بخشی از یک سخنرانی ممکن است آن نگاه جامع و لازم را به شما ندهد.
درآمدی بر نظام شخصیت زن در اسلام
این کتاب به قلم محمد تقی سبحانی و محمدرضا زیبایی نژاد نگاهی جامع به مسائل زنان از دیدگاه فلسفی و انسان شناختی اسلام و غرب دارد و در بخش دوم کتاب جریان شناسی مختصری را از مسئله زن در غرب و ایران ارائه میدهد. مطالعه این کتاب به شما کمک میکند تا اطلاعات اولیه جهت مقایسه این دو دیدگاه متعارض را به دست آورید.
فمینیسم
همانطور که پیشتر گفته شد، نام حوزه زنان به دلیل تبلیغات رسانهای گسترده با جریان فمینیسم گره خورده است و با توجه به ادامه کار این جریان تا به امروز و تأثیرات مثبت و منفی بسیاری که بر زندگی زنان داشته، نمیتوان ادعای مطالعه در این حوزه را داشت اما با این جریان آشنایی پیدا نکرد!
نرجس رودگر در کتاب «فمینیسم» طی ۴ فصل به طور مفصل به کالبد شکافی این جریان میپردازد. تاریخچه گرایشات مختلف و آموزههای مهم آنها سه فصل ابتدایی را تشکیل داده و در فصل آخر به نقد و بررسی پیامدهای این جریان اشاره میشود.
کمی تخصصیتر در حوزه زنان
با مطالعه کتابهای فوق شما میتوانید در سه بخش مهم و اساسی حوزه زنان یعنی تفکر اسلامی، تفکر انقلاب اسلامی و تفکر فمینیستی به اطلاعات و نکات ابتدایی و اولیه دست پیدا کنید.
بدون شک در هر کدام از این حوزهها میتوان منابع بیشتر و تخصصیتری را معرفی و مطالعه کرد اما در قسمت مقدمه و شروع کار پیشنهاد ما برای افرادی که میخواهند کمی بیشتر و عمیقتر مطالعه داشته باشند مطالعه دو کتاب هویت و نقشهای جنسیتی و زن در آینه جمال و جلال است. این کتابها اگرچه در ابتدائیات مسائل زنان سخن میگویند اما متن آنها به اندازه کتابهای قبلی روان نبوده و نیازمند پیش مطالعه و دارا بودن چهارچوب کلی در این حوزه هستند.
در کتاب هویت و نقشهای جنسیتی (مجموعه مقالات به کوشش محمدرضا زیبایی نژاد) طرح بحث از تفاوت در جنس و جنسیت شروع میشود و به تدریج هویت زنانه و نقشهای جنسیتی توضیح داده میشود.
و کتاب زن در آینه جمال و جلال که سخنان آیت الله جوادی آملی در جلسات درس ایشان است زن در آموزههای اسلامی را به طور مبسوطتری تفسیر میکند و در بخش پایانی گریزی نیز به شبهات مطرح در این حوزه میزند.
